Kuchnia grecka opiera się na pszenicy, oliwie z oliwek i winie, a na talerzu łączy się z ziołami, rybami i jagnięciną. Ten tekst pokazuje, które dania zamówić w tawernie, jakie specjały mają poszczególne wyspy i jak zamawiać bez zgadywania. Przy każdym daniu opisujemy, z czego się składa.
Czym wyróżnia się kuchnia grecka?
Kuchnia grecka opiera się na trójcy: pszenicy, oliwie z oliwek i winie. Ten zestaw spotkasz w wielu kuchniach śródziemnomorskich, ale w Grecji oliwa jest najbardziej charakterystycznym elementem i trafia do większości dań. Oliwki je się tu powszechnie, a pieczywo z pszenicy jest wszechobecne. Podstawowym zbożem jest pszenica, choć uprawia się też jęczmień, który wykorzystuje się m.in. do paximathii.
Wiele potraw ma w sobie oregano, miętę, czosnek, koper, kminek i liście laurowe. Pietruszka służy głównie jako dodatek do wykończenia. W północnych częściach kraju pojawiają się słodkie przyprawy, jak cynamon, ziele angielskie czy goździki, dodawane do gulaszy mięsnych.
Desery często zawierają orzechy, miód, owoce, sezam i ciasto filo. Kuchnia grecka kontynuuje tradycje starożytne i bizantyjskie, a wpływy bliskowschodnie, bałkańskie i włoskie są w niej widoczne. Pierwsza grecka książka kucharska została wydrukowana na wyspie Syros w 1828 roku.
Jakie są najpopularniejsze potrawy kuchni greckiej na co dzień?
Na co dzień w domach jada się warzywa duszone w oliwie z ziołami i sosem pomidorowym, co nazywa się lathera. Do tej grupy należą zielona fasolka, groszek, okra, kalafior, szpinak i pory. Warzywa zmieniają się wraz z porami roku, a dania są proste i sycące.
Popularne są też dania z ciasta filo, w małych trójkątach albo dużych arkuszach: kotopita (z kurczakiem), spanakopita (ze szpinakiem i serem), hortopita (z zieleniną), kimadopita, czyli placek z mięsem mielonym, znany też jako kreatopita, oraz kolokythopita (z cukinią). Odmian placków jest bardzo wiele.
W północno-zachodniej Grecji i w Grecji Środkowej silna jest tradycja dań z ciasta filo, z regionalnymi pitami. Typowe są tam także dania z fasoli: fasolada przygotowywana jest z białej fasoli i pomidorów, a gigantes plaki to zapiekana duża fasola z sosem pomidorowym i ziołami.
Co zjeść w tawernie: moussaka i dania mięsne?
Moussaka to najbardziej znana zapiekanka. Nowoczesną wersję grecką stworzył w latach dwudziestych XX wieku szef kuchni Nikolaos Tselementes, wykształcony we Francji. Ma trzy warstwy, które gotuje się osobno: na dole smażony bakłażan na oliwie, w środku mielona jagnięcina z pomidorami, cebulą, czosnkiem i przyprawami (cynamon, ziele angielskie, czarny pieprz), a na wierzchu sos beszamel albo krem jajeczny.
Moussakę podaje się na gorąco. Spotkasz wersje bez wierzchniej warstwy lub z innymi warzywami, bo lokale mają różne przepisy. Tselementes stworzył też wersję postną, bez mięsa i nabiału, z mielonym bakłażanem, sosem pomidorowym i bułką tartą.
Mięsa w kuchni greckiej to m.in. jagnięcina, wieprzowina, drób, cielęcina, królik i koza. Dania wołowe są jednak rzadkie, bo klimat i teren sprzyjały hodowli kóz i owiec. Gyros i souvlaki to popularne dania uliczne, a do dań z grilla podaje się pitę. Pastitsio to zapiekanka z makaronem, również autorstwa Tselementesa.
Jak wygląda horiatiki i jak ją jeść?
Horiatiki to sałatka wiejska. W klasycznej wersji składa się z pomidorów krojonych w klinowate kawałki, ogórka, cebuli, zielonej papryki, oliwek (zwykle kalamata), sera feta, oregano, oliwy i soli. Feta leży zwykle jednym plastrem na wierzchu.
W Grecji sałatka nie zawiera sałaty. Poza Grecją często dodaje się ją do tego dania, co zmienia jego charakter. Różnice widać także w ilości sera i cebuli, bo zagraniczne wersje często mają pokrojoną fetę w kostkę.
Dodatki zależą od regionu. Na Cykladach do sałatki dodaje się często kapary, a w północnej Grecji miętę lub pietruszkę jako dekorację. Niektóre wersje mają też ogórek bez skórki, a inne ze skórką.
Sałatki zwykle nie miesza się przed podaniem. Je się ją z jednego talerza lub po wymieszaniu dzieli między gości. Sok z pomidorów i oliwa zostają na talerzu, a wielu gości maczają w nim chleb.
Jakie przystawki zamówić?
Przystawki w kuchni greckiej obejmują też sałatki, a lista jest długa. Do najczęściej wybieranych należą dakos, saganaki, fava i dolmades, czyli liście winogron nadziewane farszem.
Dakos to kreteńska przekąska: namoczony suchy chleb (paximadi, czyli sucharek z jęczmienia) z posiekanymi pomidorami, kruszonym serem feta lub mizithrą, oregano i kilkoma kroplami oliwy. Saganaki to smażony ser kefalograviera. Fava to żółty groszek łuskany, gotowany z cebulą i przyprawami na kremową masę, podawany jako dip albo danie główne.
Z owoców morza spotkasz smażone kalmary z cytryną, ośmiornicę z grilla (htapodi sti schara) i sardynki z grilla (sardeles psites). Do tego podaje się patatokeftedes, czyli placki ziemniaczane, oraz tirokroketes, czyli smażone kulki serowe. Tiropitakia to mini trójkątne placki z fetą z ciasta filo.
Co jeść na śniadanie w Grecji?
Typowe greckie śniadanie to kawa po grecku lub frappé, herbata górska, gorące mleko, sok, pieczywo z masłem i miodem, dżem, świeże owoce, grecki jogurt, jajka oraz koulouri, czyli sezamowy krążek. Do tego jada się tiropitę, spanakopitę i strapatsadę, czyli jajecznicę z pomidorem.
Popularnym śniadaniem jest bougatsa. Serwuje się ją głównie w sklepach bougatsadika, które oferują też ciastka i napoje. Sfougato, czyli zapiekany omlet z cukinią, szczypiorem, koperkiem i serem, je się na śniadanie w Mytilenie, na Santorini i na Krecie.
Dawniej istniały specjalne sklepy mleczne, galaktopoleia, z nabiałem, miodem i słodyczami. Dziś jest ich bardzo niewiele, więc trzeba ich szukać celowo.
Jakie specjały mają poszczególne wyspy?
Kreta ma własną kuchnię regionalną. Tam jedzą dakos, staka me ayga (jajka z masłem i mąką, czyli staką) oraz sfakianopitę, placek smażony na patelni, z serem mizithra, miodem i czasem sezamem. Przed wyjazdem na Kretę warto zerknąć na atrakcje Krety.
Na Rodos i w całym Dodekanezie działają dania regionalne, a grupa wysp obejmuje też Kos, Kalymnos czy Karpathos. Przy planowaniu pomagają atrakcje Rodos oraz przegląd Dodekanezu.
Na Cykladach działa kuchnia kykladzka, a na Milos spotkasz pitarakia, małe połówki z sera mizithra. Na Santorini znane są tomatokeftedes, placki z pomidorów, a na Lesbos sfougato z Mytilene. Na Chios uprawia się mastic, aromatyczną żywicę roślinną, która trafia do słodyczy i napojów.
Jak zamawiać w tawernie i estiatorio?
Tawerna i estiatorio to dwa najczęstsze typy lokali. Oba są powszechne w całej Grecji i serwują domowe jedzenie w przystępnych cenach. Miejscowi jedzą głównie kuchnię grecką, więc karta jest zwykle właśnie taka.
Aktualne ceny dań w tawernach na wybranej wyspie sprawdź przed wyjściem na oficjalnych stronach lokali albo w ich menu dostępnym online.
Ryby i owoce morza warto zamawiać w regionach nadmorskich i na wyspach, bo tam są najbardziej typowe. Dania wołowe są rzadkie, więc jeśli szukasz wołowiny, może być trudniej ją znaleźć. Gyros i souvlaki zjesz też na ulicy, a na stole zwykle jest chleb, który dobrze wykorzystać do soków z sałatki.
Od czego zacząć planowanie jedzenia podczas wyjazdu?
Najpierw wybierz wyspę pod kątem tego, co chcesz jeść. Na Krecie szukaj dakosu i sfakianopity, na Rodos i w Dodekanezie dań regionalnych, a na Cykladach kuchni kykladzkiej z kaparami w sałatce. Przydatny jest też przegląd wysp greckich, zanim zdecydujesz o trasie.
Następnie zapisz pięć dań, które chcesz spróbować: jedną zapiekankę, jedną przystawkę, jedną sałatkę, jedno danie z grilla i jedno śniadanie. Dzięki temu nie zabraknie nic ważnego podczas pobytu.
Godziny otwarcia wybranych lokali sprawdź na miejscu, najlepiej w ich oficjalnych kanałach informacyjnych lub na tablicy przy wejściu, bo sprawdzenie przed wyjazdem pozwala uniknąć rozczarowań przy zamówieniu.
Przed podróżą: pytania
Jakie danie najczęściej zamawiać w tawernie?
Wiele osób wybiera moussakę, souvlaki albo gyros, a na przystawkę sałatkę horiatiki. Dania te są powszechne w całej Grecji.
Czy w Grecji sałatka grecka zawiera sałatę?
Nie, w Grecji horiatiki zwykle nie zawiera sałaty. Poza Grecją sałata pojawia się często.
Czy wołowina jest w kuchni greckiej popularna?
Nie, klimat i teren sprzyjały hodowli kóz i owiec, więc dania wołowe są rzadkie.
Co to jest bougatsa?
To popularne śniadanie, serwowane głównie w sklepach bougatsadika. Sklepy te oferują także ciastka i napoje.
Czym jest sfougato i kiedy się je?
Sfougato to zapiekany omlet z cukinią, szczypiorem, koperkiem i serem. Je się go jako przystawkę lub na śniadanie.
Czy dania w tawernie dzieli się między gośćmi?
Sałatkę horiatiki często je się z jednego talerza lub dzieli między wszystkich. Sok z pomidorów i oliwę zbiera się chlebem.
